فدراسيون و ائتلاف جهاني عليه بازادشت پناهجويان

فرشاد حسيني

بازداشت از جمله مهمترين مشكل پناهجويان، پناهندگان مهاجرين و آوارگاني است كه در بدو ورود به كشورهاي پناهنده پذيرو يا در طي پروسه پناهندگي يا پس از رد شدن درخواست پناهندگي، با آن مواجه اند. به ويژه پس از ١١ سپتامبر٢٠٠١   سياست بازداشت پناهجويان و پناهندگان بطور فزاينده اي از سوي دولتهاي پناهنده پذير اجرا ميشود. سياست بازداشت پناهجويان در برخي كشورها مانند استراليا جزو قوانين مهاجرتي كشور تبديل شده و در در برخي كشورهاي ديگر بخش اعلام نشده يا در حال بررسي سياست و قوانين مهاجرت ميباشد.

بازداشت پناهجويان به هر دليل و بهانه اي كه انجام گيرد هدف اصلي اش منصرف ساختن فراريان و پناهجويان به فرار از سرزمين هاي خود و ورود به كشورهاي پناهنده پذير ميباشد. اين سياست در عين حال بمثابه يك ابزار تبليغاتي قوي و موثري براي كساني كه قصد ورود به اين كشورها را دارند نيز استفاده ميشود. در مجموع سياست بازداشت پناهجويان بعنوان ضدانساني ترين سياست براي عدم پذيرش تعهد در قبال حمايت از فراريان و پناهجويان و پناهندگان بشمار ميرود.

گسترش رو آوري دول پناهنده پذير به سياست بازداشت پناهجويان پناهندگان مهاجرين و آوارگان موجب شده كه سازمانهاي بين المللي در مقابل اين سياست به يك كمپين دراز مدت دست زده و براي كاهش مشقات و تبعات آن تلاش كنند. در همين راستا تعداد ٣٧ سازمان بين المللي كه بنوعي در رابطه با پناهندگي و مهاجرت كار ميكنند در ماه مارس ٢٠٠٤ اجلاسي براي رسيدن به يك استراتژي مشترك بعنوان چهارچوبي براي يك ائتلاف بين المللي و شروع به كار مشترك  در ژنو سوئيس برگزار كردند. از جمله مهمترين سازمانهاي شركت كنننده در اين جلسه عبارت بودند از سازمان امنستي انترنشنال، سازمان ديده بان حقوق بشر، شوراي اروپايي در خصوص پناهندگان و تبعيديها، كميته آمريايي براي پناهندگان، شوراي پناهندگان آمريكا، كاناداو كميسيون زنان براي زنان پناهنده و كودكان و غيره. در اين جلسه پس از بحث حول اهداف و سياستهاي اين كمپين توافق شد كه استراتژي مشترك اين ائتلاف و وظايف نيروها ي فعال در اين ائتلاف در يك كميته اي روشن و مدون شود. پس از توافق بر اصول و استراتژي ائتلاف، از ساير سازمانهاي پناهندگي و مدافع حقوق انساني در سراسر جهان دعوت ميشود كه به اين ائتلاف و كمپين پيوسته و فعاليتهاي مختلف خود را حول اين كمپين جهاني منسجم تر سازند. اين سازمانها با ارسال كليه اسناد خود به دبيرخانه فدراسيون از ما نيز دعوت كرده كه نظرات خود را در رابطه با استراتژي كمپين و اهداف و مطالبات آن بيان كرده و به اين ائتلاف بپيوندد.متن كامل و ترجمه شده  اسناد استراتژي ائتلاف در شماره هاي بعدي همبستگي به اطلاع عموم خواهيم رساند. در اينجا به چهارچوب استراتژي اين ائتلاف پرداخته و نقد خود و سياست فدراسيون در قبال اين ائتلاف جهاني را مطرح مي كنيم.

 

اهداف و استراتژي اعلام شده  ائتلاف

 

كميته تدوين سند استراتژي ائتلاف جهاني عليه بازداشت در طرح پيش نويس سند خود  استراتژي ائتلاف راا در سه بخش عمده خلاصه  كرده است:

١_ تعريف ائتلاف جهاني از مفهوم بازداشت

٢_ اهداف ائتلاف

٣_ فعاليتهاي پيشنهادي براي رسيدن به اهداف

تعريف بازداشت:

سند بازداشت را به اينگونه تعريف كرده است: بمنظور ارئه يك تعريف روشن از بازداشت ما تعريف كميسارياي پناهندگان سازمان مللاز بازداشت  را بعنوان مبنا تاكيد كرده و برسميت مي شناسيم . هرگونه محبوس كردن در يك محدوده معين يا محدود كردن در يك مكان از قبيل زندانها، كمپ هاي بسته، بازداشتگاهها، محوطه ترانزيت فرودگاهها، جايي كه بهر شكل آزادي رفت و آمد اساسا محدود شده و تنها امكان خروج از اين محدوديتها ترك منطقه باشد را بازداشت تعريف مي كنيم. در سند همچنين ذكر شده كه ما اين تعريف سنتي كميسارياي پناهندگان سازمان ملل  را بسط داده و هرگونه ايجاد مقررات محدود كننده مشابه را در كمپ هاي پناهندگي، زندانها، هتل ها مراكز پليس و مراكز بازداشت در جزاير را نيز بمثابه بازداشت تلقي مي كنيم.

اهداف ائتلاف:

سند همچنين اهداف ائتلاف را به اين شكل تعريف كرده است:

_ محدود كردن استفاده از بازداشت براي پناهندگان، پناهجويان، مهاجرين و آوارگان

_ دفاع از آلترنتيوهاي ديگري در مقابل بازداشت. و در جاهاييكه بازداشت استفاده ميشود تلاش براي كاهش مشكلات و مشقات بازداشتيها در شرايط بازداشت.

_ تلاش براي رعايت حقوق بشر در خصوص كسانيكه در بازداشت بسر ميبرند.

_ تلاش براي بهبود فزاينده شرايط بازداشتگاهها

اين اهداف مبتني بر مطالبات ريزتري است كه شامل :

 

توسعه استنادردهاي انساني و منصفانه بازداشت و برسميت شناختن حقوق بشر و نيازهاي ابتدايي بازداشت شدگان از جمله حق اجراي مراسم هاي مذهبي و روحاني براي بازداشتي ها.

ممنوعيت اعمال مجازات و برخوردهاي خودسرانه به باداشتي ها

ممنوعيت بازداشت غيرانساني افراد آسيب پذير مانند بازماندگان و قربانيان  شكنجه و معلولين جسمي و روحي

ممنوعيت استفاده از بازداشت بعنوان بخشي يا كل سياست مهاجرتي كشور

جلوگيري از خصوصي سازي بازداشتگاهها

در نظر گرفتن نقش نهادهاي بين المللي  دولتي و غيردولتي در حمايت يا مقابله با سياستهاي بازداشت.

ترويج دسترسي بهتر عموم به اطلاعات و آمار صحيح در خصوص فعليتهاي بازداشتگاهها

ممنوعيت همعرض كردن پناهجويان بازداشتي با زندانيان جرائم كيفري

 

سياست ما در قبال ائتلافهاي جهاني

 

فدراسيون سراسري پناهندگان ايراني قطعا از هرگونه تلاش و صف بندي جهاني براي مقابله با سياست بازداشت پناهجويان و پناهندگان حمايت كرده و براي بر چيدن چنين سياستي نه تنها از صف بنديهاي جهاني و ائتلافهاي جهاني استقبال ميكند بلكه خود فعالانه در آن شركت ميكند. اما فدراسيون هيچگاه اين تلاشهاي بين المللي را به حال خود رها نكرده و به دنباله رو اين ائتلافها تبديل نخواهد شد. ما در عين حالي كه از كوچكترين بهبود در زندگي و شرايط زيست و پروسه هاي پناهندگي پناهجويان دفاع مي كنيم اما همواره افق ناظر بر فعاليتها و حتي ائتلاف هايمان همان منشور حقوق پناهندگي و دفاع از حقوق انكار ناپذير انسان عصر امروز است. تلاش مي كنيم مظالبات و اهداف اين منشور را به پرچم جنبش جهاني دفاع از حقوق پناهندگان تبديل كنيم. ما معتقديم در شرايط كنوني كه دولتها روز به روز قوانين و سياستهاي ضد انساني و ضد پناهندگي خود را در سطح قاره اي و بين المللي هماهنگ ساخته و تلاش ميكنند بطور متحد و يكپارچه يك جبهه و بلوك  دولتي ضد پناهندگي تشكيل دهند ما نيز بايد به بطور گسترده تري براي تشكيل بلوك جهاني دفاع بي قيد و شرط از حقوق پناهندگي گام برداشته و جنبش دفاع از حقوق پناهندگي در دنيا را منسجم تر متشكل تر كرده و اين جنبش جهاني را با يك افق روشن و انساني مسلح سازيم. امروزه امر دفاع از حق حتي هر تك پناهنده به دخالت فوري سازمانها نهادها و افراد در سطح بين المللي گره خورده است. بدون حضور و مشاركت و دخالت اين نيرو در ابعاد سراسري خود جامعه و يا در ابعاد بين المللي، كوچكترين بهبودي در وضعيت پناهندگان نميتوان ايجاد كرد. شكل دادن به يك ائتلاف پايدارتر و اصولي تر بر سر كليه معضلات و مشكلات پناهندگان يك امر لازم و حياتي براي جنبش دفاع از حقوق پناهندگان است. بر همين اساس فدراسيون سياست ائتلافهاي پايدارتر و گسترده تر جهاني در دفاع از حقوق پناهندگي را در دستور كار خود قرار داده و براي آن تلاش و مبارزه ميكند. بطور خلاصه سياست ما در دوره آتي روآوري و توجه و مصرف نيروي هر چه بيشتر براي شكل دادن به ائتلافهاي جهاني در دفاع از پناهندگي و در همان حال در خود ائتلافها مبارزه براي غالب كردن افق انساني و ماكزيماليستي ما يعني منشور حقوق پناهندگان.

 

ما و ائتلاف جهاني عليه بازداشت پناهجويان

 

تا همين جا كه ما سند پيشنهادي استراتژي ائتلاف جهاني عليه بازداشت پناهندگان را دريافت كرده ايم نقدهاي مهم و اصولي بر اهداف و مطالبات اين ائتلاف داريم. نقدهايي كه هرچند مانع پيوستن ما به اين ائتلاف نميشود اما ما را براي مقابله و مبارزه جدي و حادي در درون صف ائتلاف جهاني براي براي غالب كردن خط و سياست انساني ما عليه هرگونه بازداشت پناهجويان و پناهندگان آماده تر و مسئولتر ميسازد. ما همواره در عين همكاري با اين ائتلاف تلاش مي كنيم نقدهاي خود را بهر شكل ممكن در درون اين ائتلاف مطرح كرده و براي برطرف كردن آن نيرو جذب كنيم.

 

نقد ما بر سند استراتژي ائتلاف جهاني عليه بازداشت پناهجويان  

 

 سند هر چند كه هدف درازمدت خود را مقابله با هرگونه محدوديت و محدود كردن پناهجويان در محدوده هاي معين تعريف كرده است اما در بطن سلسله مطالبات خود هنوز تند و تيز بطور كامل عليه هر گونه بازداشت پناهندگان و پناهجويان نبوده و در مواردي در مقابل سياست بازداشت تسليم شده ومطالبات خود براي بهبود شرايط بازداشت و بازداشتگاهها تعريف ميكند. اين مانند اين است كه عليه اعدام كمپين و ائتلافي را شكل داد و اعلام كرد كه ما مخالف هر گونه حكم اعدام هستيم اما در شرايطي كه نميتوان حكم اعدام ها را لغو كرد خواهان ايجاد دادگهاهاي منصفانه عليه اعدام، يا كم مشقت بار تر كردن اعدام شويم. مهمترين اشكالي كه چنين مطالباتي بوجود مياورد پذيرش غيررسمي و ضمني همان سياست بازداشت است. از آن گذشته آن نيرو و انرژي كه بايد بطور متحد و در سطح سراسري عليه بازداشت بكار افتاد را در پيچ و خمهاي قرار ميدهد كه خود امر ممنوعيت بازداشت را به حاشيه برده و نيرو و فعاليت برعليه بازداشت را به تحليل ميبرد. براي مقابله با بازداشت پناهجويان مانند مقابله عليه حكم اعدام بايد روشن صريح شفاف و بدون هيچ تخفيفي در همه كشورها بايد مطالبه لغو و ممنوعيت فوري بازداشت پناهجويان، پناهندگان ، مهاجرين و آوارگان را طرح كرد و در سطح افكار عمومي و جامعه آن را به يك جنبش وسيعتر و نيروي قدرتمندي براي تحميل اين مطالبه به كليه دولتها تبديل كرد. اين ائتلاف نبايد كوچكترين تخفيفي براي توجيه سياست بازداشت پناهجويان به دولتها داده و با هيچ تبصره و بند و مطالبه اي دست دولتها را حتي براي چند صباحي دربازداشت كردن پناهجويان باز گذاشت.

سند استراتژي ائتلاف عليه بازداشت پناهجويان هنوز بطور قاطعانه تمام سوراخ سمبه ها و توجيهات قانوني و حقوقي دولتها براي بازداشت پناهجويان را نميگيرد. بعنوان مثال  ماده ٣١ كنوانسيون ژنو بازداشت پناهجويان را تحت عنوان مجازت منع كرده است اما در همان حال آن را منوط به پيش شرطهايي نموده است مانند معرفي بدون تاخير پناهجويان به مقامات مربوطه در كشورها. همچنين در دستور العمل كميسارياي پناهندگان سازمان ملل به دولتها صراحتا بازداشت موقت پناهجويان براي انجام مصاحبه ابتدايي  را مشروع دانسته و حتي در مواردي بازداشت براي آن دسته از پناهجوياني كه مدارك تقلبي ارائه داده يا مدارك خود را از بين برده و يا مخل نظم و امنيت ملي شوند، را مجاز و منطقي تلقي ميكند. اين دقيقا همان بهانه ها و توجيهات قانوني است كه بسياري از دولتها را برآن داشته كه به سياست بازداشت خود براساس همين تعاريف پوشش قانوني و حقوقي دهند. اين سند در قبال چنين توجيهاتي خنثي و بي پاسخ است. به صراحت و روشني هيچ پيش شرط و پيش فرضي و توجيهي را براي بازداشت پناهجويان رد نكرده است. در مقابل بهانه هاي دولتها براي بازداشت پناهجويان( بهانه هايي ازقبيل اختلال در نظم و امنيت ملي و غيره) هيچ سد محكمي قرار نداده است. اين سند بايد اين خلاء ها را پر كرده و بتواند به يك سند روشن و شفاف يك جنبش جهاني در دفاع از حقوق پناهندگان و عليه هر گونه بازداشت پناهجويان تبديل شود. اين كاري است كه بردوش فدراسيون و نيروهاي راديكال درون اين ائتلاف است.

ما اين در اين ائتلاف جهاني فعالانه شركت ميكنيم. و تلاش ميكنيم به نماينده و سخنگوي راديكاليسم و اومانيسم ماكزيماليستي درون اين ائتلاف تبديل شويم.